Warszawa, 28.07.2025 r.
Ruch Ochrony Szkoły
OPINIA
dotycząca projektu
Ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw[1],
nr UD220 z dnia 27 czerwca 2025 r.
Uwaga ogólna
Tak fundamentalnych zmian prawa oświatowego, będących podwaliną dalszej reformy oświaty na wszystkich poziomach kształcenia, nie należy wprowadzać w ciągu jednego roku, bez szerokich ogólnonarodowych społecznych konsultacji. Powinny się one odbyć w trybie powszechnie nagłośnionym i transparentnie z udziałem wszystkich podmiotów życia publicznego jak np. kancelaria Prezydenta, ogólnopolskie organizacje społeczne itp., a nie tak jak obecnie – jedynie z udziałem podmiotów wymienionych na liście w ramach konsultacji publicznych, i to w okresie wakacyjnym, czyli praktycznie z wykluczeniem najbardziej zainteresowanych stron – nauczycieli, pracowników administracji oświatowej i rodziców dzieci w wieku szkolnym. Ma to znamiona dyskryminacji szerokich grup społecznych.
Procedowanie w tym trybie oceniamy negatywnie.
Uwagi szczegółowe
- 4 pkt 23a i 24 ustawy – Prawo oświatowe
Zaproponowana została zasadnicza zmiana koncepcji podstawy programowej kształcenia ogólnego. Aktualna podstawa programowa jest dokumentem zasadniczym dla określenia celów i zakresu kształcenia ogólnego na wszystkich poziomach edukacyjnych i we wszystkich rodzajach szkół w Polsce. Zawiera „obowiązkowe zestawy celów kształcenia i treści nauczania”. Dobór treści składa się na narodowy program nauczania.
Zaproponowana nowa podstawa programowa pozbawiona jest wskazania na obligatoryjność. Konstruują ją: „zestaw celów nauczania”, „oczekiwane efekty uczenia się”, oraz „wymagania w zakresie doświadczeń edukacyjnych” (ostatnie określenie jest niejasne, niezdefiniowane). Charakterystyczną cechą nowej konstrukcji podstawy programowej jest pominięcie treści nauczania, składających się na wiedzę i osiągnięcia ucznia. W uzasadnieniu projektu autorzy podali, że wiedza, obok umiejętności i kompetencji społecznych, jest składową oczekiwanych „efektów uczenia się”, co oznacza podporządkowanie zestawu wiedzy założonym efektom kształcenia.
Wymienione w projekcie składowe podstawy programowej: „zestaw celów nauczania”, „oczekiwane efekty uczenia się” oraz „wymagania w zakresie doświadczeń edukacyjnych” zmieniają charakter podstawy programowej z dokumentu zasadniczego (ścisłego) na kierunkowy (ogólny). Dokument niebudowany na zestawach treści nauczania zostaje pozbawiony funkcji przekazu kulturowego i programu narodowego.
Niepokój budzi także zapowiadana i wynikająca z tych zmian gruntowna zmiana zasad oceniania i egzaminowania 8-klasistów oraz maturzystów.
Zmianę powyższą opiniujemy negatywnie.
- Zaburzenie hierarchii aktów prawnych
W uzasadnieniu projektu czytamy, że ma on na celu „przede wszystkim umożliwienie wdrożenia w szkołach kompleksowej reformy programowej w zakresie wychowania przedszkolnego i kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół, opartej na dokumencie pt. „Profil absolwenta i absolwentki. Droga do zmian w edukacji.”[2]). Dokument ten ma być wykorzystany jako dokument kierunkowy planowanych reform. Sprawia to, że „Profil absolwenta”, jako źródło celów nauczania staje się dokumentem nadrzędnym nad podstawą programową. Budzi to wątpliwości natury prawnej, ponieważ „Profil absolwenta” jest dopiero na etapie konsultacji [ w części dotyczącej szkół ponadpodstawowych} i nie jest żadnym ukończonym, zopiniowanym dokumentem; nosi nazwę Raportu, podpisanego przez grono specjalistów skupionych wokół Instytutu Badań Edukacyjnych. Tak więc Profil nie ma natury prawnej, takiej jak rozporządzenia czy ustawy i nie jest z pewnością aktem prawnym wyższej rangi. Nie może zatem podrzędny wobec ustawy dokument, o nazwie Raportu, stanowić dokumentu kierunkowego, usytuowanego ponad ustawą.
Dodatkowo niepokój budzą zawarte w Profilu odniesienia do narzędzi znanych z edukacji włączającej, jak projektowanie uniwersalne i ocena funkcjonalna, mające charakter relatywizowania procesu przekazywania wiedzy i unikania jednoznaczności podczas sprawdzania efektów pracy ucznia.
Zdecydowanie opiniujemy to NEGATYWNIE.
- 94b ust. 1, 1a i 1b ustawy o systemie oświaty
Zmiana dotyczy rozszerzenia uprawnień ministra odnośnie zlecenia Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji (fundacja Skarbu Państwa) realizacji zadań w zakresie oświaty i wychowania.
Niniejszy projekt zakłada rozszerzenie uprawnień fundacji przez uzupełnienie ich o zapis:
„1b. Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania może zlecić fundacji, o której mowa w ust. 1, realizację zadań w zakresie oświaty i wychowania. Na realizację tych zadań fundacja, o której mowa w ust. 1, otrzymuje dotację celową z części budżetu państwa, której dysponentem jest minister właściwy do spraw oświaty i wychowania.”.
Projektowane rozszerzenie wzbudza wątpliwości brakiem zarysowanych granic uprawnień Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji, którą w skrajnym przypadku przejąć może pełnię zadań ministerstwa. Projektowane rozszerzenie kompetencji wzbudza obawy w perspektywie braku społecznej kontroli nad działaniami spółki, w szczególności na kluczowym styku krajowej polityki oświatowej z polityką UE, z której pobiera środki FRSE.
Opiniujemy zapis ten negatywnie.
Koordynatorzy ROS
Hanna Dobrowolska, ekspert oświatowy
Magdalena Chmielewska, Stow. Odpowiedzialny Gdańsk
Magdalena Czarnik, Stow. Rodzice Chronią Dzieci
[1] Projekt dostępny pod adresem: https://legislacja.gov.pl/projekt/12399356 [dostęp: 26.07.2025].
[2]) https://ibe.edu.pl/pl/profil-absolwenta-i-absolwentki
